230 rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja 1791 r.

2021-05-01

Największym osiągnięciem Sejmu Wielkiego, zwanego Sejmem Czteroletnim, było uchwalenie pierwszej w Europie, a drugiej na świecie Ustawy zasadniczej – Konstytucji.

Prace nad jej treścią trwały już dłuższy czas w kręgach takich myślicieli jak: Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj, Stanisław Małachowski. Własny projekt przygotowywał również król Stanisław August Poniatowski. Wspólny wysiłek zaowocował projektem zaprezentowanym 3 maja 1791 r. Poprzedziła go informacja o sytuacji międzynarodowej, w jakiej znalazła się Rzeczpospolita. W ten sposób podkreślono wagę i konieczność natychmiastowej reformy ustroju państwa, by uniknąć kolejnej katastrofy na miarę I rozbioru Polski.

Po odczytaniu projektu i fali powszechnego entuzjazmu, który przetoczył się przez salę na Zamku Królewskim, gdzie toczyły się obrady Sejmu, król złożył na nią przysięgę. „Ustawa Rządowa”, która przyjęła nazwę Konstytucji 3 maja na trwałe wpisała się w historię Polski, jako dzieło niezwykle potrzebnej reformy ustrojowej upadającej Rzeczpospolitej.

W świetle Konstytucji 3 maja Rzeczpospolita stawała się konstytucyjną monarchią dziedziczną, w której wprowadzono największą zdobycz późniejszej  demokracji – trójpodział władzy (zwanej koncepcją Monteskiusza). A zatem: władzę prawodawczą (ustawodawczą) sprawować miał sejm, władzę wykonawczą – król i Straż Praw (rząd), władzę sądowniczą – sąd najwyższy i sądy.

W kwestiach  religii – przyjęto zapis o „religii panującej”, którą pozostawała religia rzymskokatolicka, ale przy gwarancjach wolności innych wyznań.

Dostrzeżono również znaczenie w państwie stanu mieszczańskiego – stąd do treści Konstytucji weszła w całości ustawa o miastach.

Nie zapomniano o najliczniejszej o najliczniejszej grupie – chłopach włościanach. „Lud rolniczy” został wzięty pod „opiekę prawa i rządu”.